COMUNICADO SOBRE VETOS, CANELACIÓN E CENSURA NOS EVENTOS SOCIAIS

 

COMUNICADO SOBRE VETOS, CANELACIÓN E CENSURA NOS EVENTOS SOCIAIS

Dende CAT-Vigo (ex CNT-Vigo) e o GAD-FAI, tras a polémica acontecida na I FLAS de Vigo, cremos que, como organizacións responsables, é necesario recapitular e manifestarnos ante a inminente celebración da II FLAS de Vigo.

Para quen descoñeza os detalles do sucedido, poden consultar todo o relativo á polémica, así como a documentación recompilada, correos electrónicos e comunicados, na seguinte ligazón: https://anarcosindicalismo.net/i_comunicado_flasvigo/

Con todo, a modo de resumo, poderedes atopar ao cabo deste comunicado un apartado denominado Contexto, que permitirá comprender que é o que nos motiva a publicar este texto.

Estes acontecementos lévannos a concluír que resulta necesario abrir un debate sobre como xestionamos este tipo de situacións: sen reproches, con humildade, con capacidade de autocrítica e con apertura de miras.

Poderíamos rastrexar os antecedentes ou os piares político-filosóficos, ideolóxicos, antropolóxicos e culturais sobre os que se sustentan estas dinámicas. Poderíamos falar da evolución da Teoría Social Crítica, da dicotomía antropolóxica nós-eles, da chamada Cultura da Cancelación ou do marco cultural posmoderno. Con todo, cremos que converter este debate nunha discusión terminolóxica sobre o tan manido posmodernismo, utilizado por uns e outros como arma arreboladiza, afastaríanos do que realmente queremos expor. É certo que boa parte da atomización da clase traballadora e das súas loitas intestinas pode analizarse en relación co Postmodernismo como edificio cultural necesario para a implementación da política económica neoliberal como pano de fondo. Pero, Qué sentido ten afirmar que estamos fóra dela e a nosa contemporaneidade? Seica alguén se cre realmente inmune aos valores, dinámicas e contradicións da sociedade na que vive?

 

O máis probable é que todalas persoas, en maior ou menor medida, “pequemos” de reproducir nalguns momento determinados comportamentos propios da nosa época. E precisamente por iso cremos que o importante non é situarnos moralmente por enriba dos demais, senón recoñecer aqueles elementos máis nocivos que moldean a nosa conduta e preguntarnos que imos facer ao respecto.

Referímonos especialmente a unha determinada forma de “moral” (si, entrecomillada e en minúsculas). Non porque creamos que unha sociedade sen principios éticos sexa desexable, todo o contrario, senón porque existe unha diferenza entre defender uns principios e converter a moral nun mecanismo de reafirmación grupal.

Esta “moral” aliméntase da dicotomía evolutiva ancestral de “nós” fronte a “eles” (mecanismo básico das dinámicas intra e exo grupais). Busca reafirmarnos fronte aos “nosos” á vez que nos sitúa en contraposición co “outro”. Cando esa indignación alimenta o noso ego, a nosa necesidade de recoñecemento ou a nosa pertenza ao grupo, pode converterse nunha moral autocompracente que, lonxe de facernos mellores, simplemente proporciónanos a satisfacción de sentirnos ao lado correcto.

E aquí consideramos que existe un perigo especialmente relevante para quen pretendo construír unha sociedade máis igualitaria, e isto é confundir a superioridade moral coa transformación social. O odio pode ser un aglutinante moito máis potente que o ideal. É unha ferramenta que vemos utilizar á extrema dereita case a diario e que, con todo, parece que sexamos incapaces de recoñecer cando aparece no noso propio seo. Non porque todalas posicións sexan equivalentes nin porque debamos establecer unha falsa equidistancia, senón porque unha práctica non deixa de ser problemática simplemente porque sexa utilizada en nome dunha causa que consideramos xusta.

Existe algo especialmente preocupante nas cruzadas moralizantes e é o exhibicionismo moral, especialmente visible nas redes sociais, abonda con que alguén formule unha acusación para que, en cuestión de segundos, centos de persoas sentan a necesidade de demostrar publicamente a súa propia intachabilidade moral, posicionándose sobre cuestións que, na maioría dos casos, non tiveron tempo de contrastar.

O problema aparece cando cuestionar, preguntar ou sinalar contradicións nun relato interprétase como complicidade; cando a dúbida se converte en traizón; cando debater determinadas cuestións considérase, en si mesmo, un atentado contra aquilo que se pretende defender.

E non estamos a falar de debater discursos de odio nin de outorgar lexitimidade a quen pretende atacar ou deshumanizar a outras persoas. Falamos de algo moito máis básico, da posibilidade de expor dúbidas lexítimas, pedir evidencias, contrastar versións, sinalar contradicións, equivocarnos e rectificar sen que todo iso sexa automaticamente interpretado como unha adhesión a aquilo que estamos a cuestionar.

Porque se a única posición aceptable é a adhesión incondicional ao relato dominante dentro dun determinado grupo, Qué espazo queda para o pensamento crítico? Qué espazo queda para o anarquismo? Qué facemos co conflito?

Non cremos que a resposta a todo conflito deba ser necesariamente a mediación, nin que todalas partes estean obrigadas a reconciliarse. Hai situacións nas que poñer distancia, establecer límites ou mesmo excluír determinados comportamentos pode ser necesario.

A cuestión que expomos é outra, En que momento un límite lexítimo convértese nun veto?

Qué criterios utilizamos para establecelo? Qué evidencias consideramos suficientes? Quén decide? Qué finalidade perseguimos? É unha medida proporcional? É reversible? Existe posibilidade de reparación? Estamos a buscar protexer a alguén, reparar un dano e evitar que volte a producirse, ou estamos simplemente buscando castigar?

E respecto ao que é susceptible de ser ou non debatido, En que momento unha discrepancia lexítima cun tema, unha charla ou unha determinada posición convértese nunha razón para impedir que sexa tratada? Qué criterios utilizamos para decidir que pode e que non pode debaterse? Quén determina que ideas son suficientemente lexítimas para ocupar un espazo? Ata onde chega o noso dereito para cuestionar un contido e onde comeza a censura? Estamos a xulgar os argumentos que realmente se van a expor ou aquilo que supoñemos que se vai a dicir? É proporcional impedir un debate antes de que se produza? Existe espazo para a crítica, a réplica e a contradición? Estamos a tratar de evitar un discurso de odio ou unha forma real de dano, ou estamos simplemente evitando aquilo que nos incomoda, cuéstionanos ou ameaza as nosas certezas?

Cremos que estas preguntas deberían poder exporse dentro do movemento libertario sen que facelo implique automaticamente situarse no lado contrario. Porque tamén nós podemos equivocarnos e precisamente por iso cremos que unha práctica verdadeiramente revolucionaria debería deixar espazo para a crítica, a dúbida, a aprendizaxe, a reparación e, cando sexa posible, a rehabilitación. Non porque debamos esquecer os danos producidos nin porque todalas condutas poidan ser xustificadas, senón porque unha sociedade libertaria non pode limitarse a reproducir baixo novas etiquetas os mesmos mecanismos de exclusión, castigo e condea que pretende superar.

Levamos realmente un mundo novo nos nosos corazóns? Está seica ese corazón cargado de resentimento, odio ou rancor?

Existe espazo para equivocarnos, argumentar, criticar, aprender, reparar, incluír e rehabilitar?

Se non é así, esta non é a nosa revolución.

 

Saúde e Anarquía

C.A.T.-Vigo (ex CNT-Vigo) e G.A.D.-F.A.I.

 

CONTEXTO:

Cando nos propuxemos organizar a I Feira do Libro Anarquista e Social de Vigo (FLAS Vigo), dedicámonos a recompilar contactos de editoriais coas que poder organizar o evento, entre as que se atopaba A Rosa Negra, coa que non existía relación algunha (nin a nivel colectivo nin individual) antes da Feira.

Ao facer público o cartaz comezamos a recibir varios correos electrónicos advertíndonos de que a persoa encargada da editorial A Rosa Negra protagonizou episodios de malos tratos machistas e outros posteriores de violencia cara a dúas persoas do círculo da vítima. Foi entón cando decidimos realizar unha investigación que nos levou a falar con decenas de persoas e a consultar publicacións, comunicados e outra documentación.

O que puidemos comprobar é que fai uns doce anos produciuse unha situación de malos tratos psicolóxicos nunha relación de parella. A vítima optou por distanciarse sen emprender medidas legais nin realizar unha denuncia pública, mentres que persoas da súa contorna decidiron denunciar publicamente ao agresor.

Tres anos máis tarde, a persoa acusada fundou unha editorial. Nese momento comezou unha campaña de sinalización e veto cara a ela e cara ao proxecto editorial, especialmente en feiras e encontros. Dous anos despois produciuse unha agresión física da persoa acusada contra dous integrantes da contorna da vítima, quen promovía o boicot contra o proxecto editorial. A partir de aquel feito cesou o contacto directo ou indirecto entre ambas as partes.

Non atopamos datos, testemuños nin publicacións que acreditasen que a persoa acusada estivese implicada en ningunha outra relación de malos tratos, polo que consideramos que a acusación de reincidencia non estaba sustentada pola información da que dispoñiamos.

Confirmamos así mesmo que non existía ningunha solicitude de reparación máis aló da exposta por estes dous homes, que se equiparaban a vítimas de violencia de xénero utilizando termos como “sobrevivente”, reservados habitualmente a quen sofre violencia de xénero, con todas as implicacións que isto pode ter para a loita feminista e contra a violencia machista.

Isto expúxonos unha cuestión de fondo: pode sosterse unha campaña prolongada de sinalización pública sen o consentimento expreso da persoa directamente afectada e afirmando facelo no seu nome?

Unha das persoas vítimas desta violencia interpersoal manifestouse, nun podcast, como abertamente punitivista, matizando que se pode ser anticarcelario sen ser necesariamente antipunitivista. Tamén declarou que “A Rosa Negra segue sendo unha editorial que merece o exterminio dos seus compoñentes”.

Esta posición parécenos incompatible con algúns dos principios básicos do anarquismo, xa que o anarquismo é anticarcelario porque é antipunitivista e non á inversa, tendo en conta que o punitivismo é sempre, por definición, autoritario. Aínda que consideramos igualmente que as vítimas non deixan de selo por ter unha determinada posición ideolóxica é inevitable sinalar que unha posición deste tipo deixa pouco marxe para a mediación, a conciliación ou a reparación.

Ao confirmar que a persoa acusada recoñecía os feitos e manifestábanos estar disposta a desculparse e reparar, e dado que a outra parte non tiña intención nin interese, lexitimamente, en aceptar ningún proceso de mediación ou conciliación, concluímos nas nosas asembleas (conformadas por persoas de diversos xéneros), de forma unánime, que non se vetaría a ninguén e que poñeriamos ao dispor das partes os medios materiais e humanos necesarios no caso de que no futuro se decidise abordar o conflito.

Non negamos que quen participou nas campañas de boicot á I FLAS de Vigo puidesen actuar movidos por conviccións sinceras. Con todo, cremos que tamén deben valorarse os resultados. E os resultados, ata a data, non foron a reparación, senón a perpetuación do conflito e, na nosa opinión, novas dinámicas de revictimización e unha insuficiente autocrítica.

Así é como cremos que existe o risco de confundir ideoloxía con dogma, relatos con probas, sinalización con reparación e vinganza con xustiza.

Por iso, consideramos que a decisión tomada na I FLAS de Vigo era, de acordo coa información da que dispoñiamos naquel momento, coherente tanto coas nosas conclusións como consecuente cos nosos principios.

Devandito isto, non podemos deixar de mencionar que hai uns meses asistimos a uns feitos que consideramos imposibles de obviar, a persoa vinculada á Rosa Negra decidiu editar, como autor, o libro “Desqueerizar o Anarquismo”, para cuxa presentación protagonizou unha acción performativa que nos resulta difícil de cualificar, lamentable?, macabra?, insensible? En calquera caso, consideramos que foi inescusable.

Na devandita acción decidiu simular o seu “suicidio”, poñendo a diana sobre un colectivo especialmente vulnerable e trivializando ao mesmo tempo un fenómeno particularmente doloroso como é o suicidio, para días despois “volver á vida”, libro en man.

Sobre as posibles motivacións desta acción preferimos non especular. Si podemos dicir que, independentemente de cales fosen as súas intencións, consideramos que o resultado foi unha acción desafortunada, prexudicial e inxustificable.

Respecto ao contido do libro, non imos entrar a analizalo en profundidade, xa que excede as posibilidades deste comunicado. Unicamente queremos sinalar que, aínda que consideramos acertadas algunhas dos seus críticas xenerais respecto a determinados efectos da evolución da Teoría Crítica, o Postmodernismo e a fragmentación das loitas sociais, consideramos que a análise falla ao hiperbolizar e responsabilizar de forma practicamente exclusiva ao colectivo trans de problemas moito máis amplos do anarquismo contemporáneo.

Tamén consideramos discutible a forma en que utiliza as súas fontes e a “evidencia científica”, incorrendo, na nosa opinión, nunha selección sesgada das evidencias que apoian a súa hipótese (o que se coñece como “cherry picking”) e deixando de lado aquelas que poderían cuestionala, tamén selecciona determinados estudos, testemuños e fontes que apoian a súa hipótese para despois extraer deles conclusións moito máis xenerais do que esas fontes permiten.

Pretende presentar o seu libro como unha crítica racional e obxectiva e concedendo á ciencia un papel central como método para distinguir hipótese e realidade, afirmando expresamente que a ciencia é o método de coñecemento máis preciso dispoñible, creando, así, un criterio que el mesmo debería cumprir e que con todo non o fai, tendo en conta que pasa de cuestións empíricas relativamente concretas a afirmacións causais e políticas moito máis amplas; parece descoñecer a diferenza entre correlación e causalidade, que dous feitos ou factores estean relacionados ou coincidan non implica necesariamente causalidade (por exemplo, se digo “todas as mañás o meu galo canta e sae o sol” podo establecer unha correlación pero non establecer que o sol sae “porque o meu galo canta”).

O problema non é que critique a teoría queer, xa que calquera está perfectamente lexitimado para facelo, o problema aparece cando converte unha crítica ideolóxica nunha acusación xeral sobre as consecuencias morais de toda unha corrente. Cando expón unha acusación tan forte como que a ideoloxía queer ten un “corolario pedófilo” e que a ausencia de restricións normativas conduce necesariamente a parafilias e desviacións sexuais, debería demostrar estas afirmacións cunha evidencia igualmente forte, pero citar que algúns autores queer realizaron tales ou cales afirmacións problemáticas sobre idade, sexualidade ou pedofilia non demostra que esas posicións sexan unha consecuencia necesaria da teoría queer no seu conxunto.

Así mesmo, cando presenta a correspondencia “macho-home” e “femia-muller” coma se se tratase dunha conclusión científica evidente, acaba caendo nun reduccionismo bioloxicista cargado de etnocentrismo. A existencia do dimorfismo sexual é unha cuestión biolóxica; que as categorías sociais “home” e “muller” deban corresponder universalmente e sen excepción a “macho” e “femia” é, en cambio, unha afirmación antropolóxica que require evidencia propia, e que, neste caso, a antropoloxía comparada non apoia, mostrando unha considerable diversidade na forma en que as sociedades humanas construíron e organizaron as categorías de xénero, incluíndo sociedades que recoñecen categorías que non se reducen ao binomio home/muller. Isto non cuestiona o dimorfismo sexual, cuestiona a pretensión de converter unha determinada relación entre sexo e xénero nun universal antropolóxico sen demostralo. En definitiva, fai un uso bastante selectivo do concepto “ciencia”.

Para rematar, gustaríanos mencionar que non consideramos que a ciencia deba servir como medida para un sistema moral (o universo non ten moral). A ciencia énos útil para comprender mellor os fenómenos, condicións materiais da natureza e a mecánica do mundo que nos rodea. As ideoloxías que fundamentaron os seus xuízos morais na “ciencia e a razón” acaban derivando, polo xeral, en autoritarismo, violencia, opresión e ata xenocidios; é por iso que negamos que un sistema de valores deba fundamentarse sobre reduccionismos ou determinismos biolóxicos. De feito, parécenos de sentido común a abolición de calquera estrutura que se empregue para categorizar e oprimir ao ser humano, como vén ser o xénero.

En calquera caso, esta discusión, debería sosterse noutro espazo e momento.

Isto sitúanos ante un novo escenario, no que decidimos non contar coa Rosa Negra na nosa próxima edición da FLAS Vigo.

A razón é distinta da que motivou a nosa decisión na primeira edición. Nesta ocasión non queremos que a nosa invitación poida interpretarse como unha validación de accións performativas que, ao noso xuízo, frivolizan coa saúde mental, nin queremos proporcionar un altofalante dende a FLAS a discursos que, en lugar de ser lexitimamente críticos e abertos ao debate, criminalizan de forma maximalista a un colectivo minoritario e vulnerable.

Ao mesmo tempo, esta decisión obríganos a realizar autocrítica. Podemos recoñecer que quizá erraramos ao invitar a esta persoa á I FLAS, non porque naquel momento existisen probas de malos tratos reincidentes ou porque tivésemos motivos para considerar que non existía un arrepentimento sincero, senón porque hoxe dispoñemos de novos elementos que nos fan valorar doutro xeito a conveniencia de ofrecerlle ese espazo público, que consideramos non favoreceu en nada a resolver o conflito.

Cremos que recoñecer este posible erro é importante, xa que rectificar non significa asumir que as acusacións anteriores eran certas, nin que o veto sexa a única resposta posible. Significa aceptar que as circunstancias poden cambiar e que tamén nós podemos cambiar de opinión cando aparecen novos elementos.

Por outra banda, consideramos necesario mencionar outro feito significativo para a cuestión que pretendemos abordar.

Cando nos propuxemos organizar as II Xornadas Mulleres Libres de Vigo, decidimos dedicalas ao colectivo trans, como mostra de apoio fronte ao crecente número de episodios violentos que estaba a experimentar esta comunidade. Nestas mesmas xornadas tamén habería unha charla-debate sobre a presunción de inocencia dentro do feminismo.

A intención detrás dos eventos que organizamos non é unicamente visibilizar determinadas temáticas. Tamén pretendemos impulsar o pensamento crítico, o debate e a argumentación, sempre desde o respecto e sen deixar espazo para os discursos de odio.

Paradoxicamente, aquelas xornadas sufriron ataques e vetos dende dous sectores diametralmente opostos e irreconciliables.

Por unha banda, determinados sectores “anarquistas”, “rad-fem”, etc., reprochábannos que dedicásemos gran parte da temática ás persoas trans e acusábannos de que as nosas organizacións só estaban conformadas por homes.

Isto non se corresponde coa realidade dun colectivo formado por decenas de persoas e cuxo Comité está integrado por persoas de diferentes xéneros. Pero mesmo se fose así, xurdíanos outra pregunta, Cal sería o problema? Non podería unha actividade organizada por un colectivo que non pertence maioritariamente ao grupo sobre o que trata servir precisamente para achegarse a el e favorecer que novas persoas deste incorpórense á organización?

Se un colectivo organiza unhas xornadas antirracistas para visibilizar o sufrimento e as problemáticas que atravesan as comunidades racializadas Sería inválido porque quen as organiza non pertencen a unha comunidade racializada?

Tamén se nos acusou de ser drogadictos e formuláronse outras acusacións e descualificacións de natureza igualmente rocambolesca, alén de referencias aos “valores” da Ilustración e outras supostos dogmas. Pero daba igual que nós tivésemos argumentos, algunhas persoas parecen atribuírse a función de “porteiros” (o que en psicoloxía social e teoría da información coñécese como “gatekeeper”), determinando que temas poden ou non poden tratarse e quen pode ou non pode participar en determinados espazos.

No outro extremo atopamos a quen decidiu vetar ou condenar as xornadas pola charla sobre presunción de inocencia.

Neste caso atacábase tanto á relatora como ao propio título do relatorio. Os ataques á relatora ían desde acusala de ser unha colaboradora da dereita por debater con persoas desa esfera (ironicamente, citando a persoas que á súa vez tamén debateran con esas mesmas persoas) ata cuestionar determinados argumentarios de persoas consideradas “santificadas” dentro destes espazos.

Tamén se chegou a afirmar que o propio título da charla era ofensivo porque “empoderaba” aos maltratadores. Pero abrir un debate sobre os linchamentos públicos, especialmente cando se producen antes de que exista o máis mínimo indicio ou proba suficiente, non significa defender aos maltratadores. Significa precisamente preguntarse que mecanismos debemos utilizar para protexer as vítimas sen renunciar aos nosos propios principios.

Nós consideramos que os medios deben ser consecuentes co fin. Para nós, un ser humano non é estatisticamente irrelevante. Do mesmo xeito, que unha determinada categoría de persoas sexa estatisticamente minoritaria non debería servir para xustificar que os seus dereitos sexan ignorados, o feito de que determinados comportamentos sexan estatisticamente pouco frecuentes non debería xustificar que se renuncie a principios básicos como a presunción de inocencia ou o dereito para cuestionar publicamente as probas e os relatos.

Entre os vetos impostos doeunos especialmente o dunha persoa trans que, despois de ser informada da polémica existente, entendía perfectamente que debater determinadas cuestións dende o respecto e a argumentación non implica ser reaccionario nin transodiante. Con todo, finalmente non puido participar ao ser, segundo trasladounos, coaccionada pola organización á que representaba.

Por sorte, as xornadas acabaron celebrándose igualmente e tiveron unha moi boa acollida por parte da sociedade e quizá isto debería facernos reflexionar. Talvez a sociedade sexa máis capaz de convivir co debate, a discrepancia e a complexidade do que ás veces supoñemos quen nos atribúo a responsabilidade de decidir que pode ou non pode debaterse e quizá, precisamente por iso, deberiamos empezar a preguntarnos se os nosos espazos políticos e militantes están a ser realmente lugares de pensamento crítico ou se, en ocasións, estamos a reproducir mecanismos de censura, exclusión e conformidade grupal que criamos vir a combater.

Non pretendemos ter todas as respostas.

Pretendemos abrir o debate.

Saúde e Anarquía.

 

C.A.T.-Vigo (ex CNT-Vigo) e G.A.D.-F.A.I


COMUNICADO SOBRE VETOS, CANELACIÓN Y CENSURA EN LOS EVENTOS SOCIALES

Desde CAT-Vigo (ex CNT-Vigo) y el GAD-FAI, tras la polémica acontecida en la I FLAS de Vigo, creemos que, como organizaciones responsables, es necesario recapitular y manifestarnos ante la inminente celebración de la II FLAS de Vigo.

Para quienes desconozcan los detalles de lo sucedido, pueden consultar todo lo relativo a la polémica, así como la documentación recopilada, correos electrónicos y comunicados, en el siguiente enlace: https://anarcosindicalismo.net/i_comunicado_flasvigo/

Sin embargo, a modo de resumen, podréis encontrar al final de este comunicado un apartado denominado Contexto, que permitirá comprender qué es lo que nos motiva a publicar este texto.

Estos acontecimientos nos llevan a concluir que resulta necesario abrir un debate sobre cómo gestionamos este tipo de situaciones: sin reproches, con humildad, con capacidad de autocrítica y con apertura de miras.

Podríamos rastrear los antecedentes o los pilares político-filosóficos, ideológicos, antropológicos y culturales sobre los que se sustentan estas dinámicas. Podríamos hablar de la evolución de la Teoría Social Crítica, de la dicotomía antropológica nosotros-ellos, de la llamada Cultura de la Cancelación o del marco cultural posmoderno. Sin embargo, creemos que convertir este debate en una discusión terminológica sobre el tan manido posmodernismo, utilizado por unos y otros como arma arrojadiza, nos alejaría de lo que realmente queremos plantear. Es cierto que buena parte de la atomización de la clase trabajadora y de sus luchas intestinas puede analizarse en relación con el Postmodernismo como edificio cultural necesario para la implementación de la política económica neoliberal como telón de fondo. Pero ¿Qué sentido tiene afirmar que estamos fuera de ella y nuestra contemporaneidad? ¿Acaso alguien se cree realmente inmune a los valores, dinámicas y contradicciones de la sociedad en la que vive?

Lo más probable es que todas las personas, en mayor o menor medida, “pequemos” de reproducir en algún momento determinados comportamientos propios de nuestra época. Y precisamente por eso creemos que lo importante no es situarnos moralmente por encima de los demás, sino reconocer aquellos elementos más nocivos que moldean nuestra conducta y preguntarnos qué vamos a hacer al respecto.

Nos referimos especialmente a una determinada forma de “moral” (sí, entrecomillada y en minúsculas). No porque creamos que una sociedad sin principios éticos sea deseable, todo lo contrario, sino porque existe una diferencia entre defender unos principios y convertir la moral en un mecanismo de reafirmación grupal.

Esta “moral” se alimenta de la dicotomía evolutiva ancestral de “nosotros” frente a “ellos” (mecanismo básico de las dinámicas intra y exo grupales). Busca reafirmarnos frente a los “nuestros” a la vez que nos sitúa en contraposición con el “otro”. Cuando esa indignación alimenta nuestro ego, nuestra necesidad de reconocimiento o nuestra pertenencia al grupo, puede convertirse en una moral autocomplaciente que, lejos de hacernos mejores, simplemente nos proporciona la satisfacción de sentirnos del lado correcto.

Y aquí consideramos que existe un peligro especialmente relevante para quienes pretendemos construir una sociedad más igualitaria, y esto es confundir la superioridad moral con la transformación social. El odio puede ser un aglutinante mucho más potente que el ideal. Es una herramienta que vemos utilizar a la extrema derecha casi a diario y que, sin embargo, parece que seamos incapaces de reconocer cuando aparece en nuestro propio seno. No porque todas las posiciones sean equivalentes ni porque debamos establecer una falsa equidistancia, sino porque una práctica no deja de ser problemática simplemente porque sea utilizada en nombre de una causa que consideramos justa.

Existe algo especialmente preocupante en las cruzadas moralizantes y es el exhibicionismo moral, especialmente visible en las redes sociales, basta con que alguien formule una acusación para que, en cuestión de segundos, cientos de personas sientan la necesidad de demostrar públicamente su propia intachabilidad moral, posicionándose sobre cuestiones que, en la mayoría de los casos, no han tenido tiempo de contrastar.

El problema aparece cuando cuestionar, preguntar o señalar contradicciones en un relato se interpreta como complicidad; cuando la duda se convierte en traición; cuando debatir determinadas cuestiones se considera, en sí mismo, un atentado contra aquello que se pretende defender.

Y no estamos hablando de debatir discursos de odio ni de otorgar legitimidad a quienes pretenden atacar o deshumanizar a otras personas. Hablamos de algo mucho más básico, de la posibilidad de plantear dudas legítimas, pedir evidencias, contrastar versiones, señalar contradicciones, equivocarnos y rectificar sin que todo ello sea automáticamente interpretado como una adhesión a aquello que estamos cuestionando.

Porque si la única posición aceptable es la adhesión incondicional al relato dominante dentro de un determinado grupo, ¿Qué espacio queda para el pensamiento crítico? ¿Qué espacio queda para el anarquismo? ¿Qué hacemos con el conflicto?

No creemos que la respuesta a todo conflicto deba ser necesariamente la mediación, ni que todas las partes estén obligadas a reconciliarse. Hay situaciones en las que poner distancia, establecer límites o incluso excluir determinados comportamientos puede ser necesario.

La cuestión que planteamos es otra ¿En qué momento un límite legítimo se convierte en un veto? ¿Qué criterios utilizamos para establecerlo? ¿Qué evidencias consideramos suficientes? ¿Quién decide? ¿Qué finalidad perseguimos? ¿Es una medida proporcional? ¿Es reversible? ¿Existe posibilidad de reparación? ¿Estamos buscando proteger a alguien, reparar un daño y evitar que vuelva a producirse, o estamos simplemente buscando castigar?

Y respecto a lo que es susceptible de ser o no debatido ¿En qué momento una discrepancia legítima con un tema, una charla o una determinada posición se convierte en una razón para impedir que sea tratada? ¿Qué criterios utilizamos para decidir qué puede y qué no puede debatirse? ¿Quién determina qué ideas son suficientemente legítimas para ocupar un espacio? ¿Hasta dónde llega nuestro derecho a cuestionar un contenido y dónde comienza la censura? ¿Estamos juzgando los argumentos que realmente se van a plantear o aquello que suponemos que se va a decir? ¿Es proporcional impedir un debate antes de que se produzca? ¿Existe espacio para la crítica, la réplica y la contradicción? ¿Estamos tratando de evitar un discurso de odio o una forma real de daño, o estamos simplemente evitando aquello que nos incomoda, nos cuestiona o amenaza nuestras certezas?

Creemos que estas preguntas deberían poder plantearse dentro del movimiento libertario sin que hacerlo implique automáticamente situarse en el lado contrario. Porque también nosotros podemos equivocarnos y precisamente por eso creemos que una práctica verdaderamente revolucionaria debería dejar espacio para la crítica, la duda, el aprendizaje, la reparación y, cuando sea posible, la rehabilitación. No porque debamos olvidar los daños producidos ni porque todas las conductas puedan ser justificadas, sino porque una sociedad libertaria no puede limitarse a reproducir bajo nuevas etiquetas los mismos mecanismos de exclusión, castigo y condena que pretende superar.

¿Llevamos realmente un mundo nuevo en nuestros corazones? ¿Está acaso ese corazón cargado de resentimiento, odio o rencor?

¿Existe espacio para equivocarnos, argumentar, criticar, aprender, reparar, incluir y rehabilitar?

Si no es así, esta no es nuestra revolución.

Salud y Anarquía

 

C.A.T.-Vigo (ex CNT-Vigo) y G.A.D.-F.A.I.

CONTEXTO:

Cuando nos propusimos organizar la I Feria del Libro Anarquista y Social de Vigo (FLAS Vigo), nos dedicamos a recopilar contactos de editoriales con las que poder organizar el evento, entre las que se encontraba La Rosa Negra, con la que no existía relación alguna (ni a nivel colectivo ni individual) antes de la Feria.

Al hacer público el cartel comenzamos a recibir varios correos electrónicos advirtiéndonos de que la persona encargada de la editorial La Rosa Negra habría protagonizado episodios de maltrato machista y otros posteriores de violencia hacia dos personas del círculo de la víctima. Fue entonces cuando decidimos realizar una investigación que nos llevó a hablar con decenas de personas y a consultar publicaciones, comunicados y otra documentación.

Lo que pudimos comprobar es que hace unos doce años se produjo una situación de maltrato psicológico en una relación de pareja. La víctima optó por distanciarse sin emprender medidas legales ni realizar una denuncia pública, mientras que personas de su entorno decidieron denunciar públicamente al agresor.

Tres años más tarde, la persona acusada fundó una editorial. En ese momento comenzó una campaña de señalamiento y veto hacia ella y hacia el proyecto editorial, especialmente en ferias y encuentros. Dos años después se produjo una agresión física de la persona acusada contra dos integrantes del entorno de la víctima, quienes promovían el boicot contra el proyecto editorial. A partir de aquel hecho cesó el contacto directo o indirecto entre ambas partes.

No encontramos datos, testimonios ni publicaciones que acreditasen que la persona acusada hubiera estado implicada en ninguna otra relación de maltrato, por lo que consideramos que la acusación de reincidencia no estaba sustentada por la información de la que disponíamos.

Confirmamos asimismo que no existía ninguna solicitud de reparación más allá de la planteada por estos dos hombres, que se equiparaban a víctimas de violencia de género utilizando términos como “superviviente”, reservados habitualmente a quienes sufren violencia de género, con todas las implicaciones que esto puede tener para la lucha feminista y contra la violencia machista.

Esto nos planteó una cuestión de fondo: ¿puede sostenerse una campaña prolongada de señalamiento público sin el consentimiento expreso de la persona directamente afectada y afirmando hacerlo en su nombre?

Una de las personas víctimas de esta violencia interpersonal se ha manifestado, en un podcast, como abiertamente punitivista, matizando que se puede ser anticarcelario sin ser necesariamente antipunitivista. También declaró que “La Rosa Negra sigue siendo una editorial que merece el exterminio de sus componentes”.

Esta posición nos parece incompatible con algunos de los principios básicos del anarquismo, ya que el anarquismo es anticarcelario porque es antipunitivista y no a la inversa, toda vez que el punitivismo es siempre, por definición, autoritario. Si bien consideramos igualmente que las víctimas no dejan de serlo por tener una determinada posición ideológica es inevitable señalar que una posición de este tipo deja poco margen para la mediación, la conciliación o la reparación.

Al confirmar que la persona acusada reconocía los hechos y nos manifestaba estar dispuesta a disculparse y reparar, y dado que la otra parte no tenía intención ni interés, legítimamente, en aceptar ningún proceso de mediación o conciliación, concluimos en nuestras asambleas (conformadas por personas de diversos géneros), de forma unánime, que no se vetaría a nadie y que pondríamos a disposición de las partes los medios materiales y humanos necesarios en caso de que en el futuro se decidiera abordar el conflicto.

No negamos que quienes participaron en las campañas de boicot a la I FLAS de Vigo pudieran haber actuado movidos por convicciones sinceras. Sin embargo, creemos que también deben valorarse los resultados. Y los resultados, hasta la fecha, no han sido la reparación, sino la perpetuación del conflicto y, en nuestra opinión, nuevas dinámicas de revictimización y una insuficiente autocrítica.

Así es como creemos que existe el riesgo de confundir ideología con dogma, relatos con pruebas, señalamiento con reparación y venganza con justicia.

Por ello, consideramos que la decisión tomada en la I FLAS de Vigo era, de acuerdo con la información de la que disponíamos en aquel momento, coherente tanto con nuestras conclusiones como consecuente con nuestros principios.

Dicho esto, no podemos dejar de mencionar que hace unos meses asistimos a unos hechos que consideramos imposibles de obviar, la persona vinculada a La Rosa Negra decidió editar, como autor, el libro “Desqueerizar el Anarquismo”, para cuya presentación protagonizó una acción performativa que nos resulta difícil de calificar ¿lamentable?, ¿macabra?, ¿insensible? En cualquier caso, consideramos que fue inexcusable.

En dicha acción decidió simular su “suicidio”, poniendo la diana sobre un colectivo especialmente vulnerable y trivializando al mismo tiempo un fenómeno particularmente doloroso como es el suicidio, para días después “volver a la vida”, libro en mano.

Sobre las posibles motivaciones de esta acción preferimos no especular. Sí podemos decir que, independientemente de cuáles fueran sus intenciones, consideramos que el resultado fue una acción desafortunada, perjudicial e injustificable.

Respecto al contenido del libro, no vamos a entrar a analizarlo en profundidad, ya que excede las posibilidades de este comunicado. Únicamente queremos señalar que, aunque consideramos acertadas algunas de sus críticas generales respecto a determinados efectos de la evolución de la Teoría Crítica, el Postmodernismo y la fragmentación de las luchas sociales, consideramos que el análisis falla al hiperbolizar y responsabilizar de forma prácticamente exclusiva al colectivo trans de problemas mucho más amplios del anarquismo contemporáneo.

También consideramos discutible la forma en que utiliza sus fuentes y la “evidencia científica”, incurriendo, en nuestra opinión, en una selección sesgada de las evidencias que respaldan su hipótesis (lo que se conoce como “cherry picking”) y dejando de lado aquellas que podrían cuestionarla, también selecciona determinados estudios, testimonios y fuentes que respaldan su hipótesis para después extraer de ellos conclusiones mucho más generales de lo que esas fuentes permiten.

Pretende presentar su libro como una crítica racional y objetiva y concediendo a la ciencia un papel central como método para distinguir hipótesis y realidad, afirmando expresamente que la ciencia es el método de conocimiento más preciso disponible, creando, así,  un criterio que él mismo debería cumplir y que sin embargo no lo hace, toda vez que pasa de cuestiones empíricas relativamente concretas a afirmaciones causales y políticas mucho más amplias; parece desconocer la diferencia entre correlación y causalidad, que dos hechos o factores estén relacionados o coincidan no implica necesariamente causalidad (por ejemplo, si digo “todas las mañanas mi gallo canta y sale el sol” puedo establecer una correlación pero no establecer que el sol sale “porque mi gallo canta”).

El problema no es que critique la teoría queer, ya que cualquiera está perfectamente legitimado para hacerlo, el problema aparece cuando convierte una crítica ideológica en una acusación general sobre las consecuencias morales de toda una corriente. Cuando plantea una acusación tan fuerte como que la ideología queer tiene un “corolario pedófilo” y que la ausencia de restricciones normativas conduce necesariamente a parafilias y desviaciones sexuales, debería demostrar estas afirmaciones con una evidencia igualmente fuerte, pero citar que algunos autores queer han realizado tales o cuales afirmaciones problemáticas sobre edad, sexualidad o pedofilia no demuestra que esas posiciones sean una consecuencia necesaria de la teoría queer en su conjunto.

Así mismo, cuando presenta la correspondencia “macho-hombre” y “hembra-mujer” como si se tratase de una conclusión científica evidente, acaba cayendo en un reduccionismo biologicista cargado de etnocentrismo. La existencia del dimorfismo sexual es una cuestión biológica; que las categorías sociales “hombre” y “mujer” deban corresponder universalmente y sin excepción a “macho” y “hembra” es, en cambio, una afirmación antropológica que requiere evidencia propia, y que, en este caso, la antropología comparada no respalda, mostrando una considerable diversidad en la forma en que las sociedades humanas han construido y organizado las categorías de género, incluyendo sociedades que reconocen categorías que no se reducen al binomio hombre/mujer. Esto no cuestiona el dimorfismo sexual, cuestiona la pretensión de convertir una determinada relación entre sexo y género en un universal antropológico sin demostrarlo. En definitiva, hace un uso bastante selectivo del concepto “ciencia”.

Por último, nos gustaría mencionar que no consideramos que la ciencia deba servir como medida para un sistema moral (el universo no tiene moral). La ciencia nos es útil para comprender mejor los fenómenos, condiciones materiales de la naturaleza y la mecánica del mundo que nos rodea. Las ideologías que han fundamentado sus juicios morales en la “ciencia y la razón” acaban derivando, por lo general, en autoritarismo, violencia, opresión y hasta genocidios; es por ello que negamos que un sistema de valores deba fundamentarse sobre reduccionismos o determinismos biológicos. De hecho, nos parece de sentido común la abolición de cualquier estructura que se emplee para categorizar y oprimir al ser humano, cómo viene a ser el género.

En cualquier caso, esta discusión, debería sostenerse en otro espacio y momento.

Esto nos sitúa ante un nuevo escenario, en el que hemos decidido no contar con La Rosa Negra en nuestra próxima edición de la FLAS Vigo.

La razón es distinta de la que motivó nuestra decisión en la primera edición. En esta ocasión no queremos que nuestra invitación pueda interpretarse como una validación de acciones performativas que, a nuestro juicio, frivolizan con la salud mental, ni queremos proporcionar un altavoz desde la FLAS a discursos que, en lugar de ser legítimamente críticos y abiertos al debate, criminalizan de forma maximalista a un colectivo minoritario y vulnerable.

Al mismo tiempo, esta decisión nos obliga a realizar autocrítica. Podemos reconocer que quizá nos equivocamos al invitar a esta persona a la I FLAS, no porque en aquel momento existieran pruebas de maltrato reincidente o porque tuviéramos motivos para considerar que no existía un arrepentimiento sincero, sino porque hoy disponemos de nuevos elementos que nos hacen valorar de otra manera la conveniencia de ofrecerle ese espacio público, que consideramos no ha favorecido en nada a resolver el conflicto.

Creemos que reconocer este posible error es importante, ya que rectificar no significa asumir que las acusaciones anteriores eran ciertas, ni que el veto sea la única respuesta posible. Significa aceptar que las circunstancias pueden cambiar y que también nosotros podemos cambiar de opinión cuando aparecen nuevos elementos.

Por otra parte, consideramos necesario mencionar otro hecho significativo para la cuestión que pretendemos abordar.

Cuando nos propusimos organizar las II Xornadas Mulleres Libres de Vigo, decidimos dedicarlas al colectivo trans, como muestra de apoyo frente al creciente número de episodios violentos que estaba experimentando esta comunidad. En estas mismas jornadas también habría una charla-debate sobre la presunción de inocencia dentro del feminismo.

La intención detrás de los eventos que organizamos no es únicamente visibilizar determinadas temáticas. También pretendemos impulsar el pensamiento crítico, el debate y la argumentación, siempre desde el respeto y sin dejar espacio para los discursos de odio.

Paradójicamente, aquellas jornadas sufrieron ataques y vetos desde dos sectores diametralmente opuestos e irreconciliables.

Por un lado, determinados sectores “anarquistas”, “rad-fem”, etc., nos reprochaban que dedicáramos gran parte de la temática a las personas trans y nos acusaban de que nuestras organizaciones solo estaban conformadas por hombres.

Esto no se corresponde con la realidad de un colectivo formado por decenas de personas y cuyo Comité está integrado por personas de diferentes géneros. Pero incluso si hubiera sido así, nos surgía otra pregunta ¿Cuál sería el problema? ¿No podría una actividad organizada por un colectivo que no pertenece mayoritariamente al grupo sobre el que trata servir precisamente para acercarse a él y favorecer que nuevas personas de este se incorporen a la organización?

Si un colectivo organiza unas jornadas antirracistas para visibilizar el sufrimiento y las problemáticas que atraviesan las comunidades racializadas ¿Sería inválido porque quienes las organizan no pertenecen a una comunidad racializada?

También se nos acusó de ser drogadictos y se formularon otras acusaciones y descalificaciones de naturaleza igualmente rocambolesca, además de referencias a los “valores” de la Ilustración y otros supuestos dogmas. Pero daba igual que nosotros tuviéramos argumentos, algunas personas parecen atribuirse la función de “porteros” (lo que en psicología social y teoría de la información se conoce como “gatekeeper”), determinando qué temas pueden o no pueden tratarse y quién puede o no puede participar en determinados espacios.

En el otro extremo encontramos a quienes decidieron vetar o condenar las jornadas por la charla sobre presunción de inocencia.

En este caso se atacaba tanto a la ponente como al propio título de la ponencia. Los ataques a la ponente iban desde acusarla de ser una colaboradora de la derecha por haber debatido con personas de esa esfera (irónicamente, citando a personas que a su vez también habían debatido con esas mismas personas) hasta cuestionar determinados argumentarios de personas consideradas “santificadas” dentro de estos espacios.

También se llegó a afirmar que el propio título de la charla era ofensivo porque “empoderaba” a los maltratadores. Pero abrir un debate sobre los linchamientos públicos, especialmente cuando se producen antes de que exista el más mínimo indicio o prueba suficiente, no significa defender a los maltratadores. Significa precisamente preguntarse qué mecanismos debemos utilizar para proteger a las víctimas sin renunciar a nuestros propios principios.

Nosotros consideramos que los medios deben ser consecuentes con el fin. Para nosotros, un ser humano no es estadísticamente irrelevante. Del mismo modo, que una determinada categoría de personas sea estadísticamente minoritaria no debería servir para justificar que sus derechos sean ignorados, el hecho de que determinados comportamientos sean estadísticamente poco frecuentes no debería justificar que se renuncie a principios básicos como la presunción de inocencia o el derecho a cuestionar públicamente las pruebas y los relatos.

Entre los vetos impuestos nos dolió especialmente el de una persona trans que, después de ser informada de la polémica existente, entendía perfectamente que debatir determinadas cuestiones desde el respeto y la argumentación no implica ser reaccionario ni transodiante. Sin embargo, finalmente no pudo participar al ser, según nos trasladó, coaccionada por la organización a la que representaba.

Por suerte, las jornadas acabaron celebrándose igualmente y tuvieron una muy buena acogida por parte de la sociedad y quizá esto debería hacernos reflexionar. Tal vez la sociedad sea más capaz de convivir con el debate, la discrepancia y la complejidad de lo que a veces suponemos quienes nos atribuimos la responsabilidad de decidir qué puede o no puede debatirse y quizá, precisamente por eso, deberíamos empezar a preguntarnos si nuestros espacios políticos y militantes están siendo realmente lugares de pensamiento crítico o si, en ocasiones, estamos reproduciendo mecanismos de censura, exclusión y conformidad grupal que creíamos haber venido a combatir.

No pretendemos tener todas las respuestas.

Pretendemos abrir el debate.

Salud y Anarquía.

 

C.A.T.-Vigo (ex CNT-Vigo) y G.A.D.-F.A.I.